Khoảnh khắc tiếng còi mãn cuộc vang lên, nhiều cầu thủ đội Trung Quốc rơi nước mắt trên sân. Kết cục 1-2 khiến họ đáng tiếc bị chặn ngoài cánh cửa chung kết, và đáng tiếc quả thật là cách mô tả chính xác trận này: trước đội Hàn Quốc có 9 cầu thủ khoác áo châu Âu, đội chỉ được miễn nghĩa vụ quân sự nếu vô địch, đội Trung Quốc là bên ghi bàn trước, và giữ được thế hòa đến phút 82.
Dù nhìn từ kết quả hay từ thế trận, đội Trung Quốc đều hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc. Đội bóng này xứng đáng với những tràng vỗ tay của cổ động viên. Nhất là khi ở kỳ Asiad này, bóng rổ nam, bóng rổ nữ và bóng đá nữ đều có màn trình diễn chưa như ý, thì bóng đá nam, vốn luôn bị đánh giá thấp, lại chơi ra màn trình diễn tiếp sức nhất.
Với những cổ động viên theo dõi bóng đá Trung Quốc lâu năm, thành tích vào tứ kết Asiad nói đúng hơn là một đòn đáp trả mạnh vào những nghi ngờ "chỉ nở một sớm rồi tàn", hơn là một bất ngờ. Dù sao thì đầu năm, rất nhiều người trong đội này đã thể hiện thực lực của mình ở Cúp châu Á U23.
Hãy kéo thời gian về tháng 1 năm nay. Đội tuyển U23 nằm cùng bảng với Australia, Iraq và Thái Lan, triển vọng đi tiếp không mấy lạc quan. Thế nhưng đội U23 này lại cho thấy một tinh thần khác: trận đầu cầm hòa Iraq; trận sau thắng Australia với cách biệt một bàn; trận cuối, trong tình thế các quyết định của trọng tài cực kỳ bất lợi, vẫn cầm hòa Thái Lan và đi tiếp với vị trí nhì bảng.
Vòng đấu loại trực tiếp đầu tiên sau đó, đội Trung Quốc chịu được sức công điên cuồng của Uzbekistan, kéo trận đấu vào hiệp phụ, và nhờ những pha cản phá xuất thần của Lý Hạo, loại được đối thủ để vào tứ kết. Bán kết gặp Việt Nam, đội Trung Quốc đổi cách chơi, dâng lên tấn công dữ, chơi một trận 3-0 đã đời, tiến vào chung kết.
Dù trước Nhật Bản, đội rõ ràng mạnh hơn hẳn, đội Trung Quốc thua 0-4, nhưng ngôi á quân đã viết nên lịch sử. Thành tích này cũng giúp đội Trung Quốc có suất hạt giống nhóm một khi bốc thăm Asiad sau đó.
Thế nhưng kết quả bốc thăm lại là một "lá thăm xấu" đúng nghĩa.
Nhóm hai là UAE, nhóm ba là Iran, nhóm bốn là Triều Tiên. Bảng này có thể nói đã gom đội mạnh nhất của từng nhóm, trừ Uzbekistan. Với đội Trung Quốc, nếu không lấy được ngôi đầu bảng B, khả năng rất lớn sẽ phải gặp đội nhất bảng A là Nhật Bản, và độ khó để vào tứ kết tăng vọt.
Thứ mang thêm chút tự tin cho đội Trung Quốc là sự góp mặt của ba cầu thủ quá tuổi.
Dù nhìn từ khâu chọn ban đầu hay từ đánh giá sau giải, việc chọn ba người này đều thành công: Chu Thần Kiệt, Ngô Hy và Trương Ngọc Ninh có lẽ là lựa chọn trong nước tốt nhất cho ba vị trí trên trục giữa. Sau hai năm rưỡi, đội trưởng đội tuyển Ngô Hy, người từng sa vào vòng xoáy dư luận, đã trở lại. Ở tuổi 37, anh vẫn giữ trình độ thi đấu rất cao. Còn khả năng cá nhân của Trương Ngọc Ninh và Chu Thần Kiệt, cùng khí chất thủ lĩnh phòng thay đồ, đều nâng chất lượng đội Asiad trẻ này lên một tầm khác.
Cuối cùng, đội tuyển lên đường tới Nagoya này, so với đội đầu năm, đã thay 8 người.
Diêu Hạo Dương và Vu Kim Vĩnh, những người đá chính mùa này, thay Loan Nghị và Hoắc Thâm Bình. Sử Tùng Thần và Yimulan trở lại sau chấn thương cũng về đội như mong muốn. Thế nhưng trước khi các trận bắt đầu, đội Trung Quốc bất ngờ mất hai nhân sự. Với đội bóng, đó là một mối nguy không nhỏ được chôn sẵn.
Umitjan bất ngờ gặp tai nạn xe và buộc phải rời đội. Còn trong đợt tập trung một tuần trước giải, Lý Trấn Toàn bị đứt dây chằng mắt cá chân trái và buộc phải rời đội. Hai trụ cột vắng mặt ngoài dự kiến khiến đội hình Trung Quốc buộc phải bắt đầu một quá trình ăn ý hoàn toàn mới.
Vì vậy, khi trận đầu gặp Triều Tiên, đội Trung Quốc có lúc rơi vào thế kém trên sân. Dù sơ đồ của Antonio vẫn là 5-3-2 quen thuộc, sự ăn ý giữa các cầu thủ rõ ràng còn chưa đủ. Mao Vĩ Kiệt, người ở Dalian Yingbo đã được chuyển thành hậu vệ trái, lại trở thành trụ cột dưới trướng Antonio, nhưng vị trí lại thành tiền vệ. Với anh, điều đó hiển nhiên vẫn cần thời gian thích nghi. Và khi tuyến giữa mất kiểm soát, đội Trung Quốc cũng bị Triều Tiên phá lưới trước.
Trong thế bất lợi, giá trị của những lão tướng quá tuổi chống lưng mới lộ rõ. Đường chuyền chính xác và cú treo bóng đẹp mắt của Ngô Hy, những pha đón bóng bổng và làm tường của Trương Ngọc Ninh, hai lão tướng chuyền và dứt điểm cho nhau, giúp đội Trung Quốc lội ngược dòng 2-1, rút lui toàn vẹn dưới làn đạn của Triều Tiên, và có chiến thắng mở màn.
Nếu màn trình diễn trận đầu khiến người ta lo đội này phụ thuộc quá nhiều vào lão tướng, thì từ trận thứ hai gặp Iran, họ dần chứng minh đây là một đội trẻ không ngừng học hỏi và tiến bộ. Mao Vĩ Kiệt, người trận đầu còn có phần lúng túng, gặp Iran đã chơi ra màn trình diễn xuất sắc nhất của mình ở vị trí tiền vệ, đóng vai trò quan trọng ở cả hai đầu sân. Khả năng kèm người của Dương Hy và khả năng cản phá của Lý Hạo cũng đáng tin như ở Cúp châu Á U23.
Hai trận hòa tẻ nhạt 0-0, thế trận của đội Trung Quốc thực ra không đẹp, nhưng đủ cứng và đủ thực dụng. Nhất là trận thứ ba gặp UAE, khi đối thủ liên tiếp có những pha phạm lỗi quá đà, các cầu thủ không nao núng. Họ không chỉ hoàn thành mục tiêu hòa là đi tiếp, thoát khỏi bảng tử thần, mà còn lấy ngôi đầu bảng, tránh được Nhật Bản.
Trong một thời gian dài, chúng ta thường thích tranh cãi rằng đội của mình đáng có thực lực top 4, nhưng vì vấn đề phân bảng và bốc thăm nên buộc phải gặp sớm nhà vô địch và á quân cuối cùng, rồi không đi được xa hơn. Nhưng nói cho cùng, điều đó vẫn cho thấy đội chưa thực sự đạt thực lực tứ kết. Một đội có thực lực tứ kết tuyệt đối vốn đã phải lấy ngôi đầu bảng. Với đội Trung Quốc này, đó cũng chính là điều được chứng minh: ý nghĩa của việc đi tiếp với ngôi đầu bảng tử thần là tự trải cho mình một con đường thuận hơn.
Vòng loại trực tiếp gặp Thái Lan, đội mà nửa năm trước họ từng cầm hòa, lần này Antonio lại cho thấy bản lĩnh nhìn người mà bày món. Giống như khi gặp Việt Nam ở Cúp châu Á U23, đội Trung Quốc không chỉ xoay tua đội hình mạnh, mà còn đổi lối chơi phản công trước đó, chuyển sang pressing tầm cao, phát huy lợi thế thể hình và cường độ.
Một trận 3-0 đã đời đưa đội Trung Quốc vào hàng tứ kết. Đối thủ bán kết là đội Hàn Quốc, đội từ năm 2014 đã ba lần liên tiếp vô địch bóng đá nam Asiad.
Không ai nghi ngờ khát khao chiến thắng của đội Hàn Quốc này. Nghĩa vụ quân sự treo trên đầu khiến họ không còn đường lùi.
Theo nghị định thi hành Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành của Hàn Quốc, vận động viên có hai con đường chính để được đặc cách nghĩa vụ quân sự, tức được miễn: vào top 3 Olympic, hoặc về nhất Asiad. Với môn bóng đá, vô địch Asiad là mục tiêu thực tế hơn.
Một khi vô địch, thân phận vận động viên sẽ chuyển thành "nhân viên nghệ thuật và thể thao". Họ không cần vào quân ngũ phục vụ 18 tháng như binh sĩ thông thường, mà chỉ cần trải qua khoảng 3 tuần huấn luyện quân sự cơ bản, rồi hoàn thành 544 giờ hoạt động tình nguyện liên quan đến thể thao, là được tính là đã làm nghĩa vụ quân sự.
Còn nếu không làm được, họ phải đến Gimcheon Sangmu thi đấu K League. Ở đó, cầu thủ phải khoác áo với thân phận quân nhân, trong 18 tháng, tương đương thời gian phục vụ lục quân. Dù vẫn có thể giữ trình độ thi đấu, nhưng vừa bị quản lý theo kiểu quân sự, vừa phải rời khỏi sự chú ý của bóng đá châu Âu, đủ để ảnh hưởng hướng đi sự nghiệp của nhiều cầu thủ.
Chính vì vậy, đội Hàn Quốc cực kỳ coi trọng Asiad. Lần này họ cử 9 cầu thủ đang chơi ở châu Âu, trong đó không thiếu những ngôi sao trẻ như Yang Min-hyuk của Tottenham, Kim Ji-soo của Brentford và Park Seung-soo của Newcastle. Đội này ở vòng bảng thắng liên tiếp Qatar và Saudi Arabia, rồi thắng đậm Việt Nam 4-0, và đối đầu đội Trung Quốc ở bán kết.
Khi trận đấu bắt đầu, đội Trung Quốc không đỗ xe buýt phòng ngự như người ta tưởng. Vừa phòng ngự theo khu vực, họ vừa cố hết sức dùng những đường chuyền một nhịp để tìm hai tiền đạo trên hàng công là Trương Ngọc Ninh và Vương Ngọc Đống, dùng số cơ hội phản công không nhiều để kiếm bàn thắng. Và đội Trung Quốc quả thực đã làm được. Phút 22, Mao Vĩ Kiệt và Trương Ngọc Ninh chuyền một nhịp liên tiếp ở phần sân đối phương. Mao Vĩ Kiệt không khống chế mà treo dài ngay ra sau lưng hậu vệ. Vương Ngọc Đống khống chế bằng ngực rồi đẩy bóng vào lưới. Đội Trung Quốc ghi bàn trước, dẫn Hàn Quốc 1-0.
Đây gần như là sự thể hiện hoàn hảo về mặt chiến lược. Khi Hàn Quốc cố ý cắt cầu thủ áo số 10 đang khoác áo Stoke City, Bae Jun-ho, bám sát Ngô Hy suốt trận, và để cầu thủ áo số 7 đang khoác áo Swansea, Eom Ji-sung, tìm cách đột phá cá nhân Dương Hy, cách bố trí chiến thuật của họ không thể nói là không kỹ. Nhưng sự tích cực và độ cứng của đội Trung Quốc quả thực đã phá vỡ toan tính của Hàn Quốc.
Chỉ là khoảng cách về khả năng cá nhân, cùng những sơ suất trong xử lý chi tiết, khiến cán cân chiến thắng không nghiêng về đội Trung Quốc. Những đường chuyền lòng vòng rối ở sân nhà trao cho đối phương một quả phạt góc, rồi trung phong cao Lee Yeong-jun đánh đầu gỡ hòa. Phút 82 hiệp hai, đối phương có một pha phối hợp khá đẹp, và Bae Jun-ho ở cột xa, không ai kèm, đánh đầu phá lưới.
Nhưng nhìn cả trận, trên sân đội Trung Quốc không bị đối thủ nghiền nát như dự đoán trước trận. Và khi nửa sau trận xuất hiện nhiều tình huống trọng tài gây tranh cãi, trong đó có một pha nghi bóng chạm tay trong vòng cấm, đội Trung Quốc cũng không phản ứng quá đà.
Dựa vào ý chí và khả năng thực hiện, họ chiến đấu với đối thủ mạnh đến phút cuối. Mao Vĩ Kiệt thậm chí ở hiệp hai cố đến mức đứt dây chằng, được bác sĩ đội cõng ra khỏi sân. Đúng như Trương Ngọc Ninh nói: "Tôi thấy với màn trình diễn hôm nay, mọi người có thể ngẩng cao đầu, ưỡn ngực rời sân."
Còn lời của Antonio đầy sự khích lệ với đội bóng này, và cũng nói ra tiếng lòng của rất nhiều cổ động viên.
"Chúng tôi đã chơi một trận xuất sắc. Trong cuộc đối đầu trực diện với đội Hàn Quốc có rất nhiều cầu thủ châu Âu giỏi, cả đội đã thể hiện trình độ rất cao. Tôi tiếc và buồn vì kết quả trận đấu. Nhưng với đội bóng này của chúng tôi, tôi thấy rất tự hào và vui."
"Chúng tôi sẽ đi tranh một tấm huy chương. Huy chương đồng với chúng tôi sẽ là một cách khép lại rất tốt. Việc cần làm bây giờ là hồi phục thể lực, ngẩng đầu lên. Bóng đá là vậy, phải tiếp tục nhìn về phía trước, vòng này nối vòng kia."
Họ vẫn còn một trận tranh hạng ba với Uzbekistan. Và với việc Uzbekistan cùng Nhật Bản đá đến lượt thứ mười của loạt luân lưu, thực lực đối thủ vẫn không thể xem nhẹ.
Nhưng dù có giành được một tấm huy chương hay không, màn trình diễn ở Asiad lần này cũng khiến người ta thêm một phần tin vào tương lai bóng đá Trung Quốc. Trong đội hình đủ tuổi sinh năm 2003 này, hơn một nửa là cầu thủ lứa 2005. Và sau họ còn có Bunyamin, Dương Minh Duệ, Vương Canh Duệ, Triệu Tùng Nguyên, những người đã được gọi vào đội tuyển quốc gia, cùng Ngụy Tường Hâm đang nỗ lực thi đấu ở Ligue 1... Càng ngày càng nhiều người trẻ xuất hiện, đó chính là chỗ dựa để bóng đá Trung Quốc chỉnh đốn lại đội ngũ.
Đương nhiên, chúng ta cũng nên tránh những cách mô tả khoa trương quá mức, lại còn thúc ép cho lớn, kiểu "đội trẻ quốc gia khóa này là khóa tương lai tệ nhất". Đó không phải đánh giá mà những người trẻ muốn. Mỗi khóa cầu thủ trẻ đều đi qua tầng tầng sàng lọc, trải qua mỗi lần chọn lựa, và người thực sự nổi bật đều là tinh hoa một trong vạn. Sự xuất hiện của những cầu thủ tốt này xưa nay đều do thi đấu mà có, không phải do dư luận hô lên. Khi họ thực sự nhận trọng trách, họ sẽ trở thành trụ cột tranh suất World Cup năm 2030 và 2034. Giữ sức khỏe, tiếp tục tiến bộ, mới là điều chúng ta kỳ vọng lớn nhất ở họ.
Hãy nhớ trận thua này, nhớ nỗi tiếc hụt mất ở bước cuối, và cũng nhớ khí chất tuổi trẻ của khoảnh khắc này. Đó sẽ là dũng khí để chúng ta đứng vững ở châu Á trong tương lai.
